1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı İmparatorluğu fiilen yıkılmıştı. Antlaşmanın 7. ve 24. maddeleri Anadolu’nun işgaline altyapı sağladı. 1. Dünya Savaşı’nda farklı cephelerde savaşan İngilizler bitkin durumdaydı. “Hasta Adam” denilen Osmanlı Devleti, “Güneş Batmayan İmparatorluk” olarak anılan Britanya İmparatorluğu’na Çanakkale ve Kûtülamare cephelerinde ağır hezimete uğrattı. Bu cephelerde alınan yenilgiler, Orta Asya ve Hindistan’daki Müslümanların İngilizlere karşı cesaretlerini artırmış; adeta zincirlerini kıran aslan gibi mücadele etmelerine yol açmıştı. Bu iki cephede alınan zaferler, Türk Kurtuluş Savaşı’nın temelini atmıştı.
1920’de Osmanlı Meclisi’nin oybirliğiyle aldığı Misakımillî kararı ve emperyalistlere karşı İstanbul’un farklı yerlerinde yapılan, büyük çapta ses uyandıran mitingler, İngilizlerin fiilen İstanbul’u işgal etmesi için sebep oluşturdu.
19 Mayıs 1919’da Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatan Mustafa Kemal Paşa, Doğu Anadolu’nun farklı yerlerinde kongreler düzenlemeye ve ulusal kararlar almaya başlamıştı.
Doğu Anadolu’da Ermeniler, Güneydoğu Anadolu’da Fransızlar, Akdeniz tarafını İtalyanlar, Batı Anadolu’da Yunanlar ve onların efendileri İngilizler ile Trakya ve İstanbul’u karmaşık İtilaf Devletleri askerleri işgal etmişti. İç Anadolu’da bir avuç toprak vatansever Türklerin elinde kalmış, 1912’den beri aktif olarak s
avaşan Türk Ordusu’nun ve milletinin son kalesi olmuştu.
Doğu Anadolu’da Kâzım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu Ermenileri geri püskürttü ve Gümrü Antlaşması ile Oltu, Kars, Sarıkamış Türkiye’nin oldu. Batı Anadolu’da düzensiz ordu olan Kuvâ-yi Milliye ile Yunanlar arasındaki gerilla savaşları yetersiz kalıyordu. Düzenli ordu toplanarak 1. İnönü Muharebesi başarıyla gerçekleştirildi. Yunanlar geri püskürtüldü.
Ardından 2. İnönü Muharebesi ile 1683 yılından beri meydan muharebesi kazanamayan Türk Ordusu, muharebeyi başarıyla gerçekleştirdi. Atatürk’ün İsmet İnönü’ye söylediği şu söz çok mühimdir: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.”
İnönü Muharebeleri’nden sonra 12 adayı İtalyanlara verme sözünü tutmayan İngilizler, İtalyanları sinirlendirdi ve İtalyanlar İngilizlere karşı cephe almaya başladılar. Daha sonrasında ise İtalyanlar Doğu Akdeniz’den çekilme kararı aldılar.
Yunanlar İnönü Muharebeleri’nden yılmamışlardı. Bütün güçlerini toplayarak büyük bir taarruza hazırlandılar. Giriştikleri harekât onlar için başarılı oldu. Yunanlar Eskişehir ve Kütahya’yı işgal ettiler.
Atatürk, orduyu Sakarya Nehri’nin gerisine çekme kararı aldı. TBMM’de bütün sinirli gözler Atatürk’ün üzerindeydi. Yunanlar başkente 50 km yakındaydı, hatta bir ara başkenti Kayseri’ye taşıma kararı düşünüldü.
Ancak Atatürk son kozunu oynayarak, tıpkı Roma krallarının meclisten 3 ay veya 6 aylık tam yetki almalarını örnek alarak meclisten mareşal ve başkumandan olmayı talep etti. Meclis bu yetkiyi Atatürk’e verdi.
Bütün Türk ordusunu Sak
arya’da toplayan Mustafa Kemal Paşa şu sözü söylemiştir: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı kanla sulanmadıkça terk olunmaz.”
22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun kesin zaferi ile sonuçlandı. Maceraperest Yunanlar İzmir’e doğru kaçmaya başlamıştı. Anadolu onların mezarı olmuştu.
Zaferin siyasi meyvesi ise Fransa’nın Güneydoğu Anadolu’dan çekilmesi oldu. Anadolu’da sadece İngilizler ve onların uşakları Yunanlar kaldı. İngilizler ise Malta’da sürgüne gönderilen Türk aydın ve subaylarını serbest bırakmak zorunda kaldı. Adeta bir avuç Türk dünyaya meydan okumuştu.
Sakarya Meydan Muharebesi, yıkılmış ve harap bir devlet ve coğrafyanın küllerinden yeniden doğup bütün Müslüman ve emperyalizm altında ezilmiş halkların bir umudu oldu.
